دنیای کشاورزی

تاریخچه گندم

     گندم جزء اولين گياهان زراعي مي‌باشد كه اهلي شده و توسط انسان كشت گرديده است. تاريخچه اهلي كردن گندم  احتمالاً به 12000 تا 18000 سال قبل از ميلاد برمي‌گردد و شايد شروع آن با جمع‌آوري بذر اجداد وحشي گندم فعلي صورت گرفته باشد.

درباره گندم تاريخچه كاملاً صحيح و روشني در دست نمي‌باشد. عمركشت و كار را براي گندم حدود 10000 سال تصور مي‌كنند. براي گندم‌هايي كه از حفاريهاي ژارمو  نزديك سليمانيه در عراق به دست آمده است به كمك كربن راديو اكتيور توانسته‌اند در حدود ده هزار سال عمر تعيين كنند.

حدس زده ‌مي‌شود كه جنوب غربي آسيا مبداء گندم است. روي تابلوهاي برنزي قرن 19 قبل از ميلاد كه از سوريه بدست آمده است طريقه خردكردن گندم و تبديل آن به نان مشاهده شده است .

هرودوت تاريخ‌نويس يوناني، در گزارشهاي مربوط به قرن پنجم قبل از ميلاد به تهيه نان در مصر اشـــاره كرده است. گورهاي امتداد رودخانه نيل ديوارهايي دارد كه طرزكشت و كار، برداشت، ‌آسياب كردن گندم و بالاخره تهيه نان را در آن زمان نشان مي‌دهد. آب وهواي نسبتاً گرم عصر حجر موجب كشت غلات گوناگوني مانند گندم، جو و ارزن شد.

مسلم است كه بشر اوليه غلات را مطابق روشهاي امروزي مورد استفاده نانوايي قرار نمي‌داده است بلكه براي استفاده غذايي، از دانه‌هاي‌ گياهان غلات بصورت برشته يا دمي و از دانه‌هاي خردشده و آرد شده آنها بصورت هريره استفاده مي‌كرده است.

هربرت هوور (Herbert Hoover) در سال 1943 راجع به اهميت نان در جنگ چنين گفته است  «اولين كلمه‌اي كه در جنگ از آن سخن به ميان آمده است اسلحه و آخرین آن نان بوده است ».

در تمام وعده‌هاي غذايي ملاحظه ‌مي‌شود كه هيچ نوع غذايي نيست كه گندم يا فرآورده‌هاي آردي گندم در آن بكار نرفته باشد. بنابراين، نان ارزش و اهميت غذايي خود را از قديم تا بحال كاملاً حفظ كرده است.

تاريخچه تحقيقات گندم در ايران

      از اواخر سال 1309 آزمايشهاي مقدماتي غلات و ازدياد بذر در مزارع آزمايشي باغ فردوس دانشكده كشاورزي كرج انجام شد. سال1314، بنگاه اصلاح و تهيه بذر در ايران در كرج تأسيس گرديد و ابتدا مسئوليت آنرا دكتر شنيدر  (Schneider) آلماني برعهده گرفت كه مدت 6 سال از طرف اداره كل فلاحت وقت در اين قسمت باقي ماند. نامبرده از اواخر سال 1315 ، نسبت به تهيه واريته‌هاي مختلف گندم مناسب با آب و هواي مناطق معتدل و گرمسير اقدامات لازم بعمل آورد. واريته‌هاي گندم شاه پسند، اميد، روشن،و واريته جو كاليفرنيا براي منطقه كرج و واريته‌هاي گندم ريحاني، ايتاليايي و طبسي براي منطقه ورامين ازدياد و در بين كشاورزان توزيع شد.

طبق گزارش علي اصغرپور، در سال 1330وزارت كشاورزي با كمك اداره همكاريهاي فني ايران و آمريكا به تهيه و توزيع واريته‌هاي اصلاح شده گندم شاه پسند، ايتالياتي، ريحاني و جو كاليفرنيا اقدام كرد.

بذرهاي مادري واريته‌هاي مذكور در مؤسسات اصلاح بذر كرج و وارمين تهيه شد و مراحل اوليه ازدياد بذر در كرج و ورامين انجام گرفت. پس از ازدياد اوليه، بذرهاي مزبور را با گندمهاي نامرغوب محلي در شهرستانها و بخشهاي كشاورزي تعويض مي‌كردند و گندم محلي را به اداره غله محل مي‌فروختنداين روند از سال 1330 تا 1336 ادامه داشت و دراين مدت حدود 2025 تن گندم و جو در نقاط مختلف كشور با گندمهاي محلي تعويض گرديد.

از سال 1331 تا 1333 ، دكتر هرمن‌كوكوك ( Herman kukuck ) آلماني، ‌مسئول انجام آزمايشهاي به نژادي غلات در ايران شد. درسال 1335، كميته غله وزارت كشاورزي كه باعضويت كارشناسان سازمان خواربار وكشاورزي سازمان ملل متحد (FAO) و اصل چهارتشكيل شده بود، تصميم گرفت توزيع بذر مرغوب را بين كشاورزان به مقدار زياد توسعه دهد و برنامه‌اي براي تهيه بذر گواهي شده تنظيم كند.

از سال 1333 تا 1347، پروفسور مودرا ( Mudra ) متخصص و كارشناس اصلاح غلات از طرف FAO مسـئول بررســيـهاي به نژادي غلات در ايران شد و از سال 1347 به بعد دكـتر روگـنـر( Rogner ) آلماني متخصص و كارشناس غلات در مركز اصلاح غلات مشغول انجام وظيفه شد. واریته های گندم شاه پسند ، ریحانی، ایتالیایی ،طبسی و 4820 در سال های 1336 و 1337 به صورت بذر گواهی شده در بین کشاورزان توزیع شد.

واریته شعله  در سال های 1337 و 1338به صورت بذر مادری و گواهی شده  در آمد. واریته آذر در سال 1338 و 1339 و واریته روشن در سال های 1340 و 1341 بصورت بذر  مادری و گواهی شده شناخته شدند.

اولين فرد ايراني كه در ايران شروع به اصلاح غلات كرد مرحوم احمد حسين عدل، وزير سابق كشاورزي بود. سپس مهندس منصور عطايي، استاد دانشگاه،بیش از سی سال روي گندمهاي بومي نـقاط مخـتلف كشـورتـحـقـيق كرد كه بر اثر آن از بين توده‌هاي گندمهاي مختلف واريته‌هاي پرمحصول و مرغوبي مانند شاه‌پسند، عطايي و شاهي جهت توزيع و تكثير، انتخاب و معرفي گرديد و در دسترس كشاورزان قرار گرفت. اولين واريته گندمي كه  در ايران اصلاح و در دسترس كشاورزان گذاشته شد رقم شاه‌پسند بود كه اين كار توسط آقاي مهندس منصور عطایی در دانشکده کشاورزی کرج در سال هزار و سیصد و بیست و یک انجام شد.

از سال 1325 ،کلیه فعالیت های به نژادي غلات در ايستگاههاي كرج و ورامين متمركز شد و آقاي مهندس اسماعيل قره‌باغي رئيس بنگاه اصلاح وتهيه بذر به فعاليتهاي تحقيقاتي خود در خصوص انتخاب واريته‌هاي مرغوب و پرمحصول گندم پرداخت و در همين سال برنامه دورگ‌گيري واريته‌هاي گندم آغازشد.

همکاری های علمی و تحقیقاتی مرکز بین المللی simmyt با ایران در سال 1345 در بخش تحقیقات غلات آبی موسسه اصلاح و تهیه نهال و بذر شروع گردید.

موارد مصرف گندم ومواد مغذی آن

       برخلاف سایر غلات  ، گندم را می‌توان از طرق مختلف از جمله در تهیه نان ، بیسکویت ، شیرینی ، کیک ، اسپاگتی ، ماکارونی و... مورد مصرف قرار داد. از گندم در صنایع کاغذ سازی، چسب سازی و همچنین در تهیه پودرهای لباسشویی هم استفاده می‌گردد. از سبوس و کاه آن نیز به عنوان خوراک دام استفاده می‌کنند. انواع مختلف گندم برای مصارف مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرند. مثلا گندمهای نرم بهاره یا پاییزه برای مصرف در صنایع بیسکویت سازی ، شیرینی‌پزی و کیک‌پزی مناسبند. در حالی که ازگندمهای سخت پاییزه و بهاره در نانوایی استفاده بیشتری می شود.

انواع گندم

معمولا گندمها را به دو دسته کلی گندم بهاره و گندم پاییزه تقسیم بندی می‌کنند. این دو نوع علاوه بر آن که دانه‌هایشان از نظر رنگ ، بافت ، شکل و ... باهم فرق دارد شرایط رشد و نمو آنها نیز باهم تفاوت می‌کند. این دو نوع گندم را در دو زمان مختلف در سال کشت می‌نمایند. دانه گندم، دارای شیاری است که در طول دانه قرار می‌گیرد. عمق این شیار در گندمهای پاییزه زیاد و در گندمهای بهاره کم است. طرفین این شیار در گندمهای بهاره گرد و در گندمهای پاییزه گوشه‌دار می‌باشد.

وضعیت زراعت گندم در استان

به طور کلی حدود 11% از اراضی استان به کشت زراعی گندم اختصاص دارد . گندم در مازندران به دو صورت آبی و دیم کشت می شود .به لحاظ شرایط محیطی و همچنین تنوع آب و هوایی ، تاریخ کاشت ، مراقبتهای حین داشت و برداشت برنامه زراعت گندم د رمناطق سه گانه متفاوت از هم می باشد بدین لحاظ از ابتدای مهرماه در مناطق کوهستانی کشت گندم دیم شروع و تا حدود نیمه اول دیماه در دشت  ( گندم آبی ) به اتمام می رسد . اگرچه امکان کشتهای تاخیری تا اواخر دی ماه نیز وجود دارد .تقویم زراعی داشت ، برداشت اراضی آبی برعکس مرحله کاشت جلوتر از مناطق دیم استان صورت می گیرد . بدین ترتیب ماشین آلات کاشت تا برداشت می توانند در صورت وجود تشکلها ، بدون دخالت و تداخل تقویم زراعی یک منطقه بر منطقه دیگر به صورت بهینه ای به کار گرفته شوند .

وضعیت کشت گندم در استان

     در سال زراعی 88-87 شرایط برای کاشت ، مناسبتر از سال گذشته بوده بطوریکه اکثر اراضی تحت کشت گندم استان در زمان مناسب در شرایط نسبتا" مناسبتری کاشته شده اند . روشهای کاشت گندم عمدتا" نیمه مکانیزه بوده به نحویکه عملیات بذرکاری در عمده اراضی با دستگاه سانتریفوژ و در زمینهای کوچک و پراکنده منطقه به صورت دستپاش انجام می شود .

در سال زراعی 88-87 سطح کشت گندم استان برابر با 57 هزار هکتار شامل 38 هزار هکتار گندم آبی و 19 هزار هکتار دیم در مجموع با 21809 بهره بردارمی باشد که نسبت به سال زراعی قبل 4 درصد افزایش سطح کشت داشته است . پیش بینی می شود در سال زراعی جاری (89-88)سطوح قابل کشت گندم آبی و دیم استان حدود 59 هزار هکتار             ( 35 هزار هکتار آبی و 24 هزار هکتار دیم ) باشد که نسبت به سال گذشته سطوح آبی 8% کاهش و سطوح دیم 24% افزایش داشته است . استمرار شرایط نامساعد آب و هوایی و همچنین نزول پیاپی باران و آبگیر شدن بخش قابل توجهی از اراضی در سالجاری ، سطوح کشت کندم آبی استان را تحت شعاع قرار داده است در این ارتباط علیرغم علاقمندی همه جانبه کشاورزان و سعی و تلاش آنها با امکانات موجود در استان و تمهیدات سازمان برای افزایش سطوح زیر کشت  به طریق بهینه کاشت گندم آبی متوقف بوده است که به همین دلیل با کاشت تاخیری ، سطوح کاشت آبی 8% نسبت به سال گذشته کاهش داشته است .ارقام مورد کشت گندم در سال زراعی جاریn8018  ، n8019 ، شانگهای ، میلان ، دریاتجن و نای شصت می باشد .

وضعیت سطح زیرکشت گندم و میزان توزیع و مصرف نهاده های کشاورزی ( بذر و کود ) استان در سال زراعی 88-87

تغذیه گیاهی و عملکرد محصول

       با توجه به نقش مهم تغذیه گیاهی در افزایش کمی و کیفی محصولات و تولید محصول سالم و همچنین حفظ محیط زیست و کاهش هزینه و استفاده از کودهای شیمیایی بر اساس آزمون خاک و توصیه های فنی کارشناسان به صورت پایه و سرک ، از سوی دیگر محلول پاشی کودهای ریز مغذی و محلول پاشی کود اوره در برخی از اراضی تحت پوشش مدیریت مزرعه از جمله اقداماتی بودند که در سال زراعی 88-87 انجام شده است .

بررسی پتانسیل خاک از مزارع نمونه برداری شده با مصرف تولید مطلوب ، مشاهده گردید که یکی از فاکتورهای مهم نرسیدن به تولید مورد انتظار ، جدا از مسئله مدیریت مطلوب در سایر موارد به کمبود عناصر چون پتاسیم ، ازت ، حتی فسفر در حدود 50% از اراضی گندمکاری و عدم تامین کافی کودهای مرتبط با آن عناصر و یا در دسترس نبودن کافی آنها، به انضمام عناصر ریز مغذی از جمله منیزیم ، روی ، منگنز می باشد . این موضوع زمانی شفاف تر است که مزارع آرمانی گندم که با تامین نسبتا" کافی در مقایسه با مزارع شاهد مورد بررسی قرار گیرد .

موضوع قابل توجه که در تولید گندم استان وجود دارد فاصله زیاد بین متوسط عملکرد با حداکثر عملکرد در واحد سطح می باشد زیرا کشاورزان پیشرو با استفاده از فرصتها و دستاوردهای علمی و عملی و بنیه مالی کافی موفق به تولید مطلوب تری می گردند .

ارقام و واریته های مختلف گندم از نظر پتانسیل تولید و میزان مقاومت به شرایط محیطی زنده و غیرزنده پاسخ های متفاوتی را می دهند که در حال حاضر با توجه به ارقام و لاینهای موجود توجه شده در منطقه لاین n8019 در مناطق دشت و n8118 در مناطق میانبند  و لاین رسول شانگهای در مناطق میانبند و کوهستانی از نظر عملکرد ، تحمل به شرایط محیطی ، پایداری تولید و زمان رسیدن نسبت به سایر ارقام و لاینهای مورد کشت برتری داشتند و این برتری تا 15-10% بوده است .

وضعیت بیمه محصول

       افزایش تعرفه بیمه از یک طرف و نبود ارتباط معقول بین هزینه تولید و پرداخت خسارت احتمالی از شرایط مرتبط با آیتم های بیمه ای خود عاملی برای عدم تمایل کشاورزان به اصل بیمه و اقدام به بیمه نمودن محصول خود می باشد که طی سالهای اخیر روند رو به کاهش را از نظر سطح دارا بوده است ، ضمن اینکه کارشناسی با تاخیر و پرداخت وجه غرامت به همان نسبت نیز با تاخیر بیشتری انجام  می شود . با تلاش کارشناسان و ترویج فرهنگ بیمه محصولات کشاورزی در بین بهره برداران در سال زراعی    88-87  وضعیت بیمه اراضی تحت کشت گندم در سطح استان به شرح جدول ذیل       می باشد .

برداشت گندم

      زمان برداشت گندم تحت تأثیر عواملی از جمله بارندگی ، رطوبت نسبی ، دمای هوا و همچنین رسیدن دانه قرار می‌گیرد. برداشت در ایران از اوایل بهار (در مناطق گرمسیری) آغاز شده و تا اواخر تابستان (در مناطق سردسیری) ادامه دارد. امروزه در سراسر جهان از وسایل مکانیکی خاصی برای برداشت گندم استفاده می‌نمایند، زمان صحیح برداشت گندم وقتی است که رطوبت دانه بین 14 تا 16 درصد باشد.

تعداد کمباینهای موجود در استان حدود 850 دستگاه می باشد که با آغاز برداشت گندم کمباینهای مازاد به استانهای مجاور و حتی دورتر عزیمت می نمایند . در مناطق کوهستانی به دلیل شیب اراضی و بعد مسافت و عملکرد پایین تر از اراضی دشت ، کمباینهای فرسوده اقدام به برداشت می نمایند که میزان ریزش و ضایعات افزایش می یابد .

مقایسه سطوح زیرکشت و متوسط عملکرد و تولید به تفکیک شهرستانها

 خرید گندم استان

      از مجموع سطح زیر کشت گندمهای آبی و دیم استان در سال زراعی 88-87 که 57 هزار هکتار بوده است به میزان  199 هزارتن گندم با کیفیت استاندارد حاصل گردیده که به میزان 115 هزار تن از آن توسط مراکز خرید شرکت غله و خدمات بازرگانی منطقه دو در 16 مرکز در شهرستانهای گلوگاه ، بهشهر، نکا ، ساری ، قائمشهر ، جویبار ، بابل ، بابلسر و نور با قیمت پایه هر کیلوگرم 3300 ریال مصوب هیات وزیران ( اگر ميزان ناخالصي مفيد و غيرمفيد گندم                     زير 2 و 4 درصد با رطوبت کمتر از 14 درصد باشد، اين قيمت افزايش مي‏يابد.) خریداری شده که در مقایسه با سال قبل آن 100% افزایش داشته است . اگر چه با پرداخت به موقع بهاء گندم تحویلی بهبود و اصلاح وضعیت خرید نسبت به گذشته کاملا" مشهود است ولی مسائلی چون کوتاه بودن زمان خرید ، سخت گیری های بیش از حد و قابل توجه مراکز خرید به خصوص در مناطق کوهستانی و نبود مراکز که بتواند گندمهای غیراستاندارد ( که در برخی از سالها تولید می گردد ) کماکان از جمله مشکلات موجود استان می باشد .

با توجه به میزان نیاز مصرفی یکساله استان که 380 هزار تن  می باشد شرکت غله و بازرگانی منطقه دو به منظور تامین این نیاز مصرفی علاوه بر خرید داخلی اقدام به خرید از سایر استانها از قبیل سمنان ، گلستان ، فارس و خوزستان و یا گندمهای وارداتی می نماید . 

تعداد کارخانه های آرد استان در حال حاضر 17 واحد با ظرفیت هر واحد به طور میانگین 200 تن می باشد که گندمهای خریداری شده شرکت غله و خدمات بازرگانی منطقه 2 را به منظور تامین نان مصرفی استان تبدیل به آرد می کنند .

 وضعیت کشت ، تولید و خرید گندم در استان مازندران از سال زراعی 78 لغایت 88

روند اجرایی خرید گندم

روند اجرایی در خرید گندم و تحویل گندم امانی به کارخانجات آرد از سال 1385 با دستورالعمل شرکت بازرگانی دولتی ایران تغییر پیدا کرد و بطوریکه پس از ابلاغ دستورالعملی آرد صنوف و صنایع آزاد شده و به کارخانجات آردسازی این اختیار داده شده تا همزمان تولید آرد آزاد نیز داشته باشند .

از آنجائیکه همزمانی تولید آرد آزاد منوط به خرید گندم آزاد از سوی کارخانجات می باشد لذا راهکاری نه چندان مطمئن جمعیت کنترل گندمهای امانی موجود در این گونه واحدها طراحی شده بود ولیکن تنها قسمت اول دستورالعملی که همان آزادسازی بود انجام واجرایی گردید .

باتوجه به شرایط حاکم در بازار و عرضه گندم و آرد مقررگردیده بوده که تمهیداتی در خصوص شرایط فعالیت آزاد کارخانجات و نگهداری گندمهای آزاد و امانی در کارخانجات طراحی و اجرا شود و لیکن تاکنون هیچ اقدام مناسبی صورت گرفته و آنچه را که امروز شاهد آن هستیم نوعی سردرگمی در این عرصه است زیرا مشاهده می گردد کارخانجاتی که گندم امانی در اختیار دارند همزمان د رخط تولید خود آرد آزاد ( که بیشتر نول می باشد ) تولید کرده و آرد خبازی و خانه پز نیز تولید می کنند که این مقوله هیچ گونه توجیهی منطقی را نمی تواند در برداشته باشد . زیرا دولت موظف به تأمین گندم مناسب برای تولید آرد مصرفی مردم می باشد و لیکن کارخانجات هیچ تعهدی در جهت تهیه گندم مرغوب برای تولید آرد آزاد ندارند زیرا به جهت دسترسی آسان به گندمهای مرغوب و آماده بدون هیچ دغدغه ای در محل گندمهای امانی آرد خوب و با کیفیت تولید و در بازار عرضه می کنند و برای جبران کسری گندم ، از راههای زیادی که در این چرخه وجود دارد ، اعم از خرید آرد آزاد خبازی سرگردان ، خرید گندمهای نامرغوب و بی کیفیت ارزان ، عرضه آردهای خبازی با رطوبت بالا و سبوس – نامناسب و غیره ... استفاده می نمایند .

ضرورت تدوین یک راهکار حساب شده و کارشناسی دقیق در خرید گندم و تحویل گندم امانی وجود دارد . زیرا قبل از اینکه به  بر روند خرید گندم بپردازیم باید بر مسئله مهمتری که همان کنترل و نظارت بر گندمهای خریداری شده است پرداخته شود زیرا تجربیات فوق نشان می دهد که گندمهای خریداری شده در اختیار افرادی قرار می گیرد که به راحتی امکان هرگونه دخل و تصرف در آن را دارند ، بطوریکه هم در اصل گندم می توانند دخل و تصرف داشته باشند و همین که در فرآیند تولید آرد و نول کشی و آرد آزاد از آن استفاده می نمایند . کسریهای زیادی که بعضاً در برخی از کارخانجات آردسازی اتفاق می افتد مؤید همین مسئله است .

در خرید گندمهای سال گذشته اختلاف قیمت خرید داخلی و گندمهای وارداتی به گونه ای بود که بخش خصوصی با شدت بسیار زیادی شروع به واردات گندم نموده ( اعم از دامی و خوراکی ) و براساس میزان نظارتی و کنترلهایی که در استان بوده وارد شبکه گندم امانی نموده است . بگونه ای که در این استان شاهد بودیم که در زمان تحویل گندم که طی برنامه تهیه شده مقررشده بود گندم امانی استان گلستان به کارخانجات مازندران حمل شود بجای گندم داخلی ، عیناً گندم وارداتی حمل شد که تعدادی از این محموله ها با هوشیاری همکارانی که در کارخانجات حضور داشتند شناسایی و تحویل مراجع ذیربط گردید ، و در بررسیهای انجام شده مشخص شده که در استان گلستان شرایط بگونه ای بود که در یک انبار بخش خصوصی هم گندم امانی داخلی نگهداری می شد و هم در کنارش گندم آزاد وارداتی بخش خصوصی ،

در حال گذشته در بنادر شمالی ایران صف کشتیهای حامل گندم آزاد از قزاقستان و کشورهای حاشیه خزر بگونه ای بوده که کشتی های حامل گندم باید چند روز در نوبت تخلیه قرار می گرفتند و انبارهای بنادر و انبارهای بخش خصوصی در استانهای شمالی مملو از گندمهای خارجی وارداتی شده بود.

لذا این زنگ خطر کماکان در سالجاری نیز با حجم بالای واردات گندم به گوش می رسد که :

1- این گندمهایی که به کشور سرازیر شده و در حال تخلیه است چه سرنوشتی متوجه گندمهای امانی دولت در کارخانجات وجود خواهد داشت ؟

2- گندمهای موجود به چه منظوری وارد می شوند ؟

الف : برای تأمین آرد آزاد ؟

ب : برای تأمین علوفه ؟

ج : یا برای فروش در فصل خرید گندم ؟

علیهذا می توان به آسانی به این مقدار مهم توجه نمود که چنانچه هر چه زودتر موضوع گندم و آرد کالبد شکافی و کارشناسی نشده  و تدابیر لازم در این زمینه اندیشیده نشود مشکلات متعددی را در آینده نزدیک شاهد خواهیم بود .

                                                            جدول واردات گندم در سالهای 1387 و 1388

وضعیت تولید و مصرف آرد در استان                                                                                                                                         

        استان مازندران با جمعيتي در حدود 3ميليون نفر و پذيرايي از زائران و توريست ها در ايام تعطيلات و خاص، به طور میانگین در ماه نزديك به 30هزار تن آرد و نان مصرف مي كند كه در سه هزار و 397 واحد نانوايي شهري و                 يك هزار و 680 واحد نانوايي روستايي توليد و مصرف مي شود.ضمن اینکه این استان دارای 78 واحد نانوايي حجيم و نيمه حجيم و 197 واحد خبازي آزادپز و 9 واحد كارخانه توليد نان انبوه نیز می باشد .

با توجه سرانه نان مصرفي ماهانه استان که براي هر نفر 3/10کیلوگرم است،  بر اساس برنامه شرکت بازرگانی دولتی ایران در حال حاضر طرح به كار گيري كارخانه هاي تمام اتوماتيك توليد نان صنعتي با رعايت نكات بهداشتي در دستور كار شرکت غله و خدمات بازرگانی منطقه دو قرار گرفته است.به دليل اينكه نان مصرفي غالب جمعيت استان نان بربري است، آينده نان صنعتي در مازندران بسيار اميدواركننده است.

مسائل و مشکلات موجود

1-    استمرار شرایط نامساعد آب و هوایی و همچنین نزول پیاپی باران و آبگیر شدن بخش قابل توجهی از اراضی، سطوح کاشت آبی استان را تحت شعاع خود قرار می دهد و علیرغم آمادگی همه جانبه کشاورزان کاشت گندم آبی را با وفقه مواجه می نماید .

2-   نبود نقدینگی مناسب و عدم تخصیص تسهیلات بانکی شرکتهای خدمات مشاوره ای را جهت خرید ادوات و ماشین آلات کشاورزی دچار مشکل می کند .

3-    نبود مدیریت بهینه مزرعه و بازدهی پایین کمی و کیفی محصول به دلیل ضعف مالی کشاورزان.

4-   نبود مزیت نسبی کاشت گندم در استان به جهت بالا بودن قیمت زمین ، مساحت کم زمین در اختیار کشاورز و تمایل کشاورزان به کشت محصولات باغی بر اساس وضعیت پرآبی اراضی استان .

5-   به جهت پایین بودن قیمت جهانی گندم نسبت به خرید تضمینی داخلی ، بخش خصوصی و یا برخی از کارخانجات تولید آرد در سطح گسترده اقدام به واردات گندم نموده بطوریکه واردات گندم فقط در استان مازندران در سال 88 نسبت به سال 87 در حدود 361 درصد افزایش بود که احتمال اینکه در چرخه خرید تضمینی گندم داخلی وارد گردد زیاد می باشد .

6-   با توجه به پیش بینی بیش از 11 میلیون تن گندم در سالجاری و اینکه از سال گذشته نیز موجودی حدود 6 میلیون تن گندم وجود دارد که انتقال پیدا کرده در سالجاری برای این مقدار نگهداری گندم امکانات ، سیلوها و انبارهای کشور به ویژه در استان مازندران که می بایستی انبارهای مکانیزه و سرپوشیده باشند جوابگوی ذخیره گندم نمی باشد .

7-   مشکلات نگهداری درازمدت گندمهای استان که با رطوبت بالای 14% می باشند با توجه شرایط غیر استاندارد سیلوها و انبارهای ذخیره گندم

8-     ورود بسیار کند تکنولوژی جدید در بخش تولید آرد با توجه به انحصاری بودن کارخانجات آرد استان

پیشنهادات

1-     با توجه به بارندگی فصلی در استان ایجاد شبکه های زهکشی برای مناطق گندم آبی استان پیشنهاد می گردد .

2-     تخصیص تسهیلات بانکی مناسب به شرکتهای خدمات مشاوره ای جهت خرید ادوات و ماشین آلات کشاورزی

3-    برقراری تسهیلات بانکی و اتخاذ تدابیر مناسب به منظور تقویت مالی کشاورزان در جهت اعمال مدیریت بهینه مزرعه

4-   برای جلوگیری از کاهش حجم واردات گندم اولا" می بایستی تعرفه واردات گندم را در سالجاری افزایش داد . ثانیا" در انعقاد قرارداد تولید آرد با کارخانجات می بایستی اولویت خرید گندم از محل تولید داخل ذکر گردد .

5-   به جهت کمبود سیلو و انبارهای مکانیزه خرید و ذخیره سازی گندم با پرداخت تسهیلات به بخش خصوصی به ویژه کارخانجات آرد ظرفیت ذخیره سازی گندم افزایش یابد .

6-   ایجاد شبکه بزرگ تجاری غلات از جمله گندم با استفاده از پتانسیل بالای استان به سبب همجواری با کشورهای تولید کننده غلات مجاور دریای خزرو برقراری شرایط مناسب ترانزیت غلات از همسایه های شمالی کشور به کشورهای مصرف کننده حاشیه خلیج فارس

منابع  و ماخذ

-        معاونت زراعت سازمان جهاد کشاورزی استان مازندران

-        شرکت غله و خدمات بازرگانی منطقه سیزده

-        شرکت غله و خدمات بازرگانی منطقه دو