ذرت یکی از قدیمی ترین گیاهان زراعی است که به دلیل داشتن خصوصیات مطلوب، از جمله قدرت سازگاری بالا، ماده خشک و ارزش غذایی مطلوب، جایگاه ویژه ای در بین محصولات کشاورزی دارد. ذرت به دلیل داشتن تنوع ارقام و قدرت تطابق با شرایط اقلیمی گوناگون، در بیشتر کشورهای جهان از جمله ایران کشت می شوند. دانه ذرت نه تنها از لحاظ تامین انرژی بی نظیر است بلکه به عنوان علوفه سبز از کیفیت بالایی برخوردار است. اهمیت این گیاه در تغذیه دام وطیور و مصارف صنعتی از یک سو و کمبود داخلی آن از سوی دیگر شناسایی هرچه بیشتر پتانسیل ها و مبانع موجود در زمینه افزایش تولید این محصول را ضروری می سازد.

ذرت در مناطق گرم، نیمه گرمسیر و حاره که باران یا آب به مقدار کافی وجود دارد، کشت می شود و گیاه بومی آمریکا می باشد.سطح کشت آن به یش از 130 میلیون هکتار و محصول آن به 487 میلیون تن در سال 1985 رسیده است.در ایران هر ساله بر وسعت سطح زیر کشت آن افزوده می شود.

کاشت- داشت- برداشت

برای کاشت این گیاه از سه روش استفاده می کنند:

الف) کاشت زود رس و متوسط رس در یک زمان

ب) کاشت یک واریته معین در فاصله زمانی دو تا سه هفته یکبار

ج) ترکیب دو روش فوق

در بسیاری از باغ های خانگی کشت توام ذرت با کدو و یا هندوانه و یا لوبیا معمول است. این نوع کشت در سبزی کاری دارای اهمیت زیادی است و می توان در بسیاری از موارد، محصول بیشتری در واحد سطح تولید نمود.

 

 

 

ارزش غذایی ذرت

مواد غذایی موجود در ذرت (گرم در 100 گرم دانه)

   آب                پروتئن              چربی                کربوهیدرات               مواد سلولزی

 7/74                           3/3                  2/1                7/15                 7/3

 

املاح معدنی و ویتامن های موجود در ذرت (میلیگرم در 100 گرم دانه)

Ca       P         Mg      Fe       K        Vit A      Vit C       Vit B1        Vit B2       Vit B6

  70/1       12/0            15/0          12         18/0    300       50       5/0       115               6

 

 شرایط آب و هوایی

ذرت گیاهی است کم توقع که در طیف وسیعی از آب و هوا در تمامی دنیا قابل کشت است حداقل دمای خاک برای کشت ذرت 10 درجه سانتیگراد و طیف حرارتی برای رشد و نمو این گیاه بین 15 تا 35 درجه سانتیگراد است.

نور

طول روز عامل تعیین کننده ای برای زراعت این گیاه نیست. در منطقه آستانه اشرفیه معمولا پس از برداشت ذرت دوباره به کاشت آن اقدام می کنند و برداشت خوبی نیز در این مرحله به دست می آورند. اگرچه ذرت را جزو گیاهان روز کوتاه طبقه بندی می کنند (تولید گل در روزهای کمتر از 12 ساعت روشنایی تسریع می شود)، ولی باید دانست که ارقام مختلف ذرت نسبت به طول مدت روشنایی عکس العمل های متفاوت نشان می دهد.

خاک

ذرت را در هر نوع خاکی می توان کشت کرد. مناسب ترین خاک برای این گیاه زمین های لوم نیمه سنگین، با زهکش خوب مواد آلی است. این گیاه نسبت به PH خاک زیاد حساس نیست و در زمین های با PH بین 5/5 تا 5/7 قابل کشت است. مناسب ترین PH  برای این گیاه 6 تا 5/6 است.

کود

در زراعت ذرت از کود سبز و کود حیوانی استفاده می شود. در زمین های غنی از پتاس و فسفر به مقدار 150 تا 120 کیلو گرم ازت در یک هکتار طلب می کنند. کود ازت را به صورت سرک به مقدار 100 کیلو گرم قبل از کاشت و بقیه در زمان رشد گیاه و زمان تولید بلال به زمین می دهند.

عملیات داشت

تنک کردن: در صورتی که با ماشین کشت شده باشد، باید گیاه را در مرحله 4 یا 5 برگی تنک نمود

2.حذف پاجوش ها: معمولا ارقام دو رگه، یک ساقه ای هستند ولی تولید پاجوش ها یا ساقه های جانبی بستگی به عوامل جانبی دارد.

3. حذف سنبله ها: در بعضی از مناطق زارعین سنبله یا اندام های نر گیاه را پس از عمل تلقیح حذف کرده و معتقدند که با این عمل گیاه پیش رس می شودو یا اینکه اندامهای نر را به منظور تهیه علوفه استفاده می کنند در هر صورت این عمل باعث کاهش محصول می شود.

زمان برداشت ذرت موقعی است چوب بلال زرد باشد و میزان ماده خشک دانه ها بین 23 تا 25 درصد باشد.

 

بیماری های ذرت  Maize (Corn) diseases

توسعه بیماری

وسعت و شدت بیماریهای انگلی ذرت بستگی به یک عامل بیماری زا، شرایط هوا و خاک و حساسیت میزبان دارد.

هوای سرد مرطوب، بعضی از بیماری ها مانند سوختگی برگی و لکه چشمی را شدت می دهند. در حالیکه هوای خشک گرم سیاهک معمولی را تشدید می سازد.در خاکهای مرطوب و سنگین بیماری Crazy top  شدید است.

مصرف متعادل کود، ایجاد بوته های قوی کرده نسبت به برخی از بیماریها مقاومت زیادی دارند.

پژمردگی باکتریایی استوارت    Stewarts Bacterial Wilt

گاهی این بیماری به نام سوختگی برگی استوارت یا باکتریوز ذرت نامیده می شود.

علائم بیماری روی هیبریدهای ذرت بصورت پژمردگی سریع مشابه خشکی یا کمبود مواد غذایی یا حمله حشرات می باشد. روی برگها، خطوط سبز رنگ پریده تا زرد با حاشیه منظم یا موجی بوده که موازی با رگبرگها است که بزودی خشک و قهوه ای می شوند.باکتری در سیستم آوندی تا خوشه منتشر می شود.

عامل بیماری

باکتری1963، Erwinia stewartii (Smith) Dye عامل بیماری است که غیر متحرک، گرم منفی و میله ای بوده، به اندازه 2/2-9/0×8/0-4/0 میکرومتر می باشد.

باکتری در بدن سوسک   flea یا ندرتا از طریق بذر، زمستان گذرانی می کند و در ریشه، ساقه، برگ، غلاف، اندام گره زا، خوشه و بذر یافت می شود.

 

اپیدمیولوژی

مواد معدنی در حساسیت هیبریدهای ذرت نسبت به  E.stewartii  تاثیر می گذارد. مقدار زیاد ازت آمونیومی و فسفر حساسیت را به بیماری بالا می برد، در حالی که کلسیم و پتاسیم زیاد شدت آنرا می کاهد. حرارت زیاد بیماری را تشدید می سازد.

لکه گاورس    Holcus spot

علایم بیماری به صورت لکه های گرد تا بیضوی به قطر 2 تا 10 میلیمتر روی برگهای پایینی ایجاد می شود که ابتدا سبز تیره و آب سوخته بوده بعدا سفید کرمی تا خرمایی شده، سپس خشک و قهوه ای می گردد و حاشیه ای اغلب قرمز تا قهوه ای دارد. لکه های بزرگتر ممکن است، به وسیله هاله  زرد احاطه شوند.

عامل بیماری

(syn.P.holci (Kendrick) 1926) Pseudomonas syringae van Hall 1902 است.

این باکتری زمستان را در بقایای محصول گذرانده و از طریق روزنه ها میزبان را آلوده می سازد.

P.syringae   برگهای چند گیاه مانند ارزن دم روباهی، ارزن مرواریدی (pearl)، سودان گراس، ذرت جارویی، جانسون گراس، و برخی از واریته های سورگم را مورد حمله قرار می دهد.

سیاهک خوشه

عامل بیماری علاوه بر ذرت روی سورگم قیاق و بعضی از علف های هرز مشاهده شده است. خاکهای خشک برای ایجاد آلودگی مناسبتر از خاکهای مرطوب است.

علایم بیماری

علائم وقتی که خوشه  و اندام گرده زا تشکیل شود، ظاهر می گردد و در اثر کمبود ازت اهمیت پیدا میکند. اسپرم زایی قارچ در خوشه، اندام گرده زا و گاهی برگها انجام می شود. خوشه های سیاهک زرده گرد و بدون کاکل است، هرچند گاهی کاکل و تعدادی بذر می دهد. بوته هایی با اندام گرده زای آلوده ممکن است به شدت کوتوله بماند . در این حالت پنجه زنی زیاد متداول می شود و جوشهای روی برگها به صورت خطوط دراز و نازک اند. بوته های آلوده تولید پلن نمی کنند.

علائم دیگر آلودگی کوتولگی، عقیم ماندن و فیلودی است.

 

 

مبارزه و پیشگری

برای کنترل این بیماری هیبرید ها و واریته های مقاوم کاشت می شود که غالب هیبریدهای آمریکا خیلی محتمل اند.

ضدعفونی خاک با ترکیبات شیمیایی قبل یا موقع کاشت در مزارع تولید تولید بذر لازم است. بهداشت و تناوب زراعی نیز همراه با ضدعفونی بذر باید انجام شود.

زنگ جنوبی   Southern (Polysora) Rust

جوشها قهوه ای روشن گرد تا بیضوی به طول 2-2/0 میلیمتر در سطح فوقانی برگ می باشند و در طبیعت به تراکم کمتر در سطح زیری برگ ایجاد می شود. جوشها در گلخانه به ندرت در سطح زیری به وجود می آید. تلیوسپورها گرد یا بیضوی قهوه ای شکلاتی تا سیاه بوده، نسبت به زنگ معمولی، مدت طولانی تری توسط اپیدرم پوشیده می شود. در این حالت برگهای ذرت زرد شده، می خشکد.

پوسیدگی ساقه    Stalk Rots

پوسیدگی های پایه از مهمترین بیماری های ذرت در سراسر جهان است. شرایط محلی زود وقت روی این بیماریها تاثیر دارد و موجب تشکیل دانه می گردد ولی شرایط دیر وقت تاثیر سوء دارد.فشار های بعد از گل شامل سوختگی های برگی مختلف،  ابری مفرط، تراکم گیاه، خشکی، تگرگ زدگی، کمی پتاسیم با زیادی ازت و زیانهای ناشی از حشرات، باعث کاهش فتوسنتز گیاه می شود.

خسارت در مناطق حاره به بیش از 50 درصد می رسد که مربوط به پرنشدن خوشه ها یا شکستگی ساقه و افتادگی بوته است.

پوسیدگی ذغالی

علایم بیماری

این بیماری معمولا در مرحله گیاهچه ای یا در بوته های نزدیک به کامل شدن اتفاق می افتد.علائم بیماری، به صورت لکه های قهوه ای و آب سوختگی روی ریشه ها بوده که بعدا سیاه می گردد و با کامل شدن بوته، قارچ ها به فاصله های بین گره های ساقه پیشروی می کند و باعث زسیدن زود هنگام و شکستن طوقه می شود. روی دستجات آوندی داخل ساقه ها، اسکلروتیوم های سیاه متعدد و به صورت ذغالی به وجود می آیند. این قارچ دانه ها را نیز آلوده می کند.

عامل بیماری

Macrophomina phaseolina

مبارزه

در نقاط و مکانهای آبیاری، این بیماری خفیف است زیرا خاک در مراحل بعد از گرده زایی مر طوب است

عملیات مبارزه با پوسیدگی ساقه، در اثر دیپلودیا در این مورد هم موثر می باشد.          

آفات ذرت

کرم طوقه بر (Agrotis segetum Schiff)

کرم طوقه بر یکی از مهمترین آفات ذرت در مراحل اولیه رشد می باشد این آفت از ساقه، برگ و طوقه ذرت تغذیه کرده و با ایجاد حفره ای در طوقه، باعث قطع ریشه از ساقه شده، نهایتا به پژمردگی و نابودی بوته های جوان منجر می شود. این حشره زمستان را به صورت لارو سن آخر درون خاک به سر می برند.

روشهای کنترل

-اجرای عملیت زراعی پس از برداشت محصول، شامل نابود کردن بقایای گیاهی، شخم عمیق و دیسک و یخ آب زمستانه از موثر ترین روش های کنترل آن بوده.

- شکار حشرات بالغ با استفاده از تله های نوری و فرمونی به منظور ردیابی و شکار جمعی آنها و همچنین ایجاد اختلال در جفت گیری

­- استفاده از طعمه مسموم: سبوس گندم و سوین 80 درصد به نسبت 3 درصد و پخش آن در هنگام غروب در مکانهای آلوده

- در مواقعی که شرایط برای آفت مساعد است سم پاشی مزرعه با یک حشره کش فسفره

کرم برگ خوار ذرت

(Spodopteraexigua Hb)

لاروهای این آفت در مرحله اول رشد بوته ذرت وحتی در مراحل رشد کامل بوته، با تغذیه برگها سبب ایجاد سوراخ در آنها می شود سپس وارد محل غلاف برگها شده و با تغذیه از آن، موجب خسارت می گردد. این آفت عمدتا در مراحل 2-4 برگی گیاه ذرت ظهور می کند. این آفت از آفات مهم ذرت تابستانه در استان خوزستان، کرمانشاه است. خسارت و فعالیت آفت از موقع بیرون آمدن گیاه جوان از خاک تا زمانی که ارتفاع ذرت به 50 سانتیمتر برسد با شدت و ضعف مختلف دیده می شود

روشهای کنترل

اجرای تناوب کشت با گیاهان غیر میزبان

شخم عمیق: اجرای شخم زمستانه روی شفیره ها تلفات شدید ایجاد و از آلودگی سال بعد جلوگیری می کند

کنترل علف های هرز

تاخیر در کنترل علفهای هرز

استفاده از دشمنان طبیعی: استفاده از زنبورهای پارازیتوئید

استفاده از حشره کش هایی نظیر آندوسولفان 35 %، زولن 80% و مونوکلرو توفوس

شپ پره تک نقطه ای ذرت (Mithimna loreyi Dup)

لاروهای این آفت از برگها و گل های نر و ماده ذرت تغذیه می کند. فعالیت و تغذیه آن همزمان با فعالیت کرم ساقه خوار اروپایی و کرم بلال است. این آفت علاوه بر ذرت محصول زراعی دیگر از جمله برنج، گندم و بعضی از علف های هرز نظیر مرغ را نیز مورد حملخه قرار می دهد.

لاروهای جوان از لبه برگهای ذرت تغذیه می کنند؛ ولی در سنین بالاتر تمامب پهنک برگ را مورد تغذیه قرار می دهد. این آفت زمستان را به صورت لارو و ندرتا شفیره در داخل خاک می گذراند.

روشهای کنترل

کنترل علف های هرز

استفاده از تله نوری

دشمنان طبیعی: زنبور پارازیت از خانواده  Braconidae به نام Habrobracon hebetor  ومگسهای خانواده  Tachinidaeاست که پارازیتوئید مرحله لاروی میزبان هستند

استفاده از سموم شیمیایی

کرم ساقه خوار ذرت

 (Sesamia cretica Led )

لاروهای سن یک پس از خارج شدن از پوسته تخم یه صورت گروهی، با جویدن ساقه و قسمت های داخلی غلاف تغذیه خود را آغاز می کنند. تعدادی از آنها در ساقه نفوذ کرده و با ایجاد سوراخ های گرد، شروع به تغذیه از داخل ساقه می نمایند در نتیجه، استقامت ساقه های آلوده بسیار کم می شود، به طوری که با نسیم و باد می شکنند. این وضعیت در آلودگی های شدید اتفاق می افتد. لاروهای این آفت از غلاف برگ ذرت، گل های نر و ماده در پایه بوته تغذیه کرده و باعث پژمردگی می شود که در این حالت برگهای مرکزی به سهولت جدا می گردداین آفت یکی از آفات مهم کشت ذرت تابستانه در خوزستان است.

روشهای کنترل

استفاده از ارقام مقاوم

کشت به موقع ذرت تابستانه: کاشت محصول باید حداکثر یک ماه پس از برداشت گندم انجام شود

اجرای عملیات زراعی: شامل شخم، دیسک و خرد کردن بقایای ذرت بعد از برداشت محصول جهت کاهش جمعیت زمستان گذران آفت

خودداری از کشت گندم پاییزه دیر کشت در مناطق ذرت کاری

کنترل شیمیایی

استفاده از زنبور پارازیتوئید Nixon Platytelenomus hylas و Habrobracon pintoi

کرم بلال ذرت، خوشه خوار ذرت (Heliothis zea Boddie )                                                      

لاروهای این آفت، به طور اتفاقی از برگها، درون قیفها یا گل آذین های نر تغذیه می کنداما تغذیه اصلی آنها از کاکل و دانه های ذرت انتهای بلال است. لاروها بلافاصله پس از ظهور تغذیه خود را آغاز می کنند که علاوه بر خسارت مستقیم می توانند باعث آلودگی های ناشی از ورود پاتوژن ها به داخل اندام های مورد تغذیه شده و خسارت غیر مستقیم را سبب می شود. در سنین بالاتر قسمت انتهایی بلال را مورد حمله قرار داده و در لا به لای کاکل ذرت به فعالیت می پردازند.تغذیه لاروها از بلال قبل از سفت شدن دانه ها صورت می گیرد.

روشهای کنترل

اجرای عملیات زمستانه برای نابود کردن شفیره ها در خاک

استفاده از دشمنان طبیعی: زنبورهای تریکوگراما

کنترل شیمیایی: باید قبل از ورود لاروها به داخل بلال انجام گیرد